Lời mở đầu

 Từ 1/8/2008, các hành vi vi phạm với quy mô và mục đích thương mại, gây thiệt hại vật chất cho chủ thể quyền tác giả hoặc quyền liên quan từ 50 triệu đồng đến dưới 150 triệu đồng có thể bị xử tù. Hành vi này được xếp vào loại “gây hậu quả nghiêm trọng”. Trước nạn vi phạm bản quyền phần mềm tràn lan, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Tòa án nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã ra thông tư liên tịch Hướng dẫn việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Với mức xử phạt cao, thông tư này đang được đánh giá là có khả năng hạn chế nạn vi phạm về bản quyền phần mềm ở VN hiện nay. Thông tư liên tịch này chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2008. Các thiệt hại này bao gồm thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả và thiệt hại mà chủ thể quyền tác giả hoặc quyền liên quan phải chi phí cho việc khắc phục hậu quả do hành vi xâm phạm gây ra.

Với các vi phạm thu được lợi nhuận từ 30 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả từ 150 triệu đồng đến dưới 450 triệu đồng, hoặc có trị giá từ 150 triệu đến dưới 500 triệu đồng đều bị xem là “gây hậu quả rất nghiêm trọng” và cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Những hành vi vi phạm quyền tác giả, gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác trên 450 triệu đồng, hoặc thu được lợi nhuận từ trên 100 triệu đồng bị xem là “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng”.

Theo liên minh Phần Mềm Doanh nghiệp (BSA), tỉ lệ vi phạm bản quyền phần mềm  ở VN đã giảm từ 90% trong năm 2005, xuống còn 88% trong năm 2006 và 85% năm 2007. Các chuyên gia này cũng tính toán, thiệt hại do vi phạm bản quyền phần mềm trong năm 2007 là 200 triệu USD.

Xuất phát từ những yêu cầu trên, Website CĐTH7 chính thức đưa vào sử dụng trang KHÔNG GIAN MÃ NGUỒN MỞ với mục đích phổ cập cho người dùng những kiến thức cơ bản về các phần mếm mã nguồn mở; từ đó thay đổi nhận thức người dùng về vấn đề bản quyền phần mềm. Chúng tôi sẽ liên kết với một số website chuyên về mã nguồn mở trên thế giới để kịp thời cung cấp các nội dung mới nhất cho các bạn. Chúng tôi hoạt động theo nguyên tắc phi lợi nhuận và rất mong nhận được sự đóng góp bài vở từ các bạn tất nhiên là theo nguyên tắc chia sẻ và phổ cập cộng đồng phi lợi nhuận. Xin trân trọng cảm ơn và chúc các bạn tìm được những kiến thức cần thiết khi truy cập website. 

Mã nguồn mở là gì ?

Phần mềm nguồn mở là những phần mềm được cung cấp dưới cả dạng mã và nguồn, không chỉ là miễn phí về giá mua mà chủ yếu là miễn phí về bản quyền: người dùng có quyền sửa đổi, cải tiến, phát triển, nâng cấp theo một số nguyên tắc chung qui định trong giấy phép phần mềm nguồn mở, chẳng hạn General Public Licence – GPL) mà không cần xin phép ai, điều mà họ không được phép làm đối với các phần mềm nguồn đóng (tức là phần mềm thương mại).


Nhà cung cấp phần mềm nguồn mở có quyền yêu cầu người dùng trả một số chi phí về các dịch vụ bảo hành, huấn luyện, nâng cấp, tư vấn, vv... tức là những dịch vụ thực sự đã thực hiện để phục vụ người dùng, nhưng không được bán các sản phẩm nguồn mở vì nó là tài sản của trí tuệ chung, không phải là tài sản riêng của một nhà cung cấp nào.


Trên thị trường phần mềm, có nhiều loại giấy phép. Có thể chia các giấy phép này đại khái như sau:

·         Phần mềm thương mại (Commercial Software). Là phần mềm thuộc bản quyền của tác giả hoặc nhà sản xuất, chỉ được cung cấp ở dạng mã nhị phân, người dùng phải mua và không có quyền phân phối lại.

·         Phần mềm thử nghiệm giới hạn (Limited Trial Software). Là những phiên bản giới hạn của các phần mềm thương mại được cung cấp miễn phí nhằm mục đích thử nghiệm, giới thiệu sản phẩm và kích thích người dùng quyết định mua. Loại sản phấm này không chỉ giới hạn về tính năng mà còn giới hạn về thời gian dùng thử (thường là 60 ngày).

·         Phần mềm “chia sẻ” (Shareware). Loại phần mềm này có đủ các tính năng và được phân phối tự do, nhưng có một giấy phép khuyến cáo các cá nhân hoặc tổ chức mua, tùy tình hình cụ thể. Nhiều tiện ích Internet (như “WinZip” dùng các thuận lợi của Shareware như một hệ thống phân phối).

·         Phần mềm sử dụng phi thương mại (Non-commercial Use). Loại phần mềm này được sử dụng tự do và có thể phân phối lại bởi các tổ chức phi lợi nhuận. Nhưng các tổ chức kinh tế, thí dụ các doanh nghiệp, ... muốn dùng phải mua. Netscape Navigator là một thí dụ của loại phần mềm này.

·         Phần mềm không phải trả phần trăm cho nhà sản xuất (Royalties Free Binaries Software). Phần mềm được cung cấp dưới dạng nhị phân và được dùng tự do. Ví dụ: Bản nhị phân của các phần mềm Internet Explorer và NetMeeting.

·         Thư viện phần mềm không phải trả phần trăm (Royalties Free Software Libraries). Là những phần mềm mà mã nhị phân cũng như mã nguồn được dùng và phân phối tự do, nhưng người dùng không được phép sửa đổi. Ví dụ: các thư viện lớp học, các tệp “header”.

·         Phần mềm mã nguồn mở kiểu BSD - (Open Source BSD-style). Một nhóm nhỏ khép kín (closed team) đã phát triển các PMNM theo giấy phép phân phối Berkely (BSD – Berkely Software Distribution) cho phép sử dụng và phân phối lại các phần mềm này dưới dạng mã nhị phân và mã nguồn. Tuy người dùng có quyền sửa đổi mã, nhưng về nguyên tắc nhóm phát triển không cho phép người dùng tự do lấy mã nguồn từ kho mã ra sửa (gọi là check-out) và đưa mã đã sửa vào lại kho mã mà không được họ kiểm tra trước (gọi là các “check-in”).

·         Phần mềm mã mở kiểu Apache (Open Source Apache-style). Chấp nhận nguồn mở kiểu BSD nhưng cho phép những người ngoài nhóm phát triển xâm nhập vào lõi của mã nền (core codebase), tức là được phép thực hiện các “check-in”.

·         Phần mềm mã mở kiểu CopyLeft hay kiểu Linux (Open Source CopyLeft, Linux-style). Phần mềm mã mở  kiểu CopyLeft (trò chơi chữ của Free Software Foundation – FSF – và GNU – Gnu’s Not Unix, để đối nghịch hoàn toàn với CopyRight !) hay còn gọi là giấy phép GPL (General Public Licence) là một bước tiến quan trọng theo hướng tự do hóa của các giấy phép phần mềm. Giấy phép GPL yêu cầu không những mã nguồn gốc phải được phân phối theo các qui định của GPL mà mọi sản phẩm dẫn xuất cũng phải tuân thủ GPL.


GPL cho người dùng tối đa quyền hạn và tự do đối với các phần mềm mã mở  theo GPL, cụ thể người dùng có quyền không những sao chép, sửa đổi, mua bán các phần mềm mã mở dưới CopyLeft mà còn được quyền tự do như vậy đối với các phần mềm dẫn xuất. Tóm lại nếu phần mềm mã mở gốc đã theo CopyLeft thì mọi phần mềm mã mở dẫn xuất của nó cũng đương nhiên theo CopyLeft.


Các phần mềm mã nguồn mở phổ biến nhất hiện nay

HỆ ĐIỀU HÀNH UBUNTU LINUX

Phát triển từ nhân Linux, giao diện đồ họa thân thiện, dễ sử dụng, tương thích hầu hết các phần cứng máy tính trên thị trường.

HỆ ĐIỀU HÀNH KUBUNTU LINUX

Phát triển từ nhân Linux, giao diện đồ họa KDE 4.2  dễ sử dụng, tương thích hầu hết các phần cứng máy tính trên thị trường.

PHẦN MỀM VĂN PHÒNG OPENOFFICE.ORG 3

Đây là bộ phần mềm văn phòng miễn phí có giao diện gần giống MS Word, MS Excel, MS PowerPoint. Bộ phần mềm này của StarOffice và được Việt hóa bởi cộng đồng người dùng Việt và được xuất bản bởi giấy phép GPL.

PHẦN MỀM NÉN VÀ GIẢI NÉN 7-ZIP

Đây là bộ phần mềm nén và giải nén  miễn phí được xuất bản bởi giấy phép GPL. Các tập tin hỗ trợ nén và giải nén là: 7z, ZIP, GZIP, BZIP2 và TAR. Các tập tin chỉ hỗ trợ giải nén: ARJ, CAB, CHM, CPIO, DEB, DMG, HFS, ISO, LZH, LZMA, MSI, NSIS, RAR, RPM, UDF, WIM, XAR and Z.

PHẦN MỀM AVG 7.5 DÀNH CHO LINUX

AVG Antivirus 7.5 dành cho các HĐH Linux phổ biến như: Debian, Ubuntu, Redhat, Suse, Novell, Mandrake ...